Populisme

0601_030201

Het is zondagmiddag, misschien even de tijd voor een wat zwaarder artikel van Wim. Hij heeft het over een woord, of zo u wilt een begrip, dat wij momenteel te pas en ten onpas tegenkomen, namelijk “Populisme” . Een verklaring van het woord, verhelderend, maar er wel even voor gaan zitten.

 

 

 

 

Er wordt de laatste tijd met enige afschuw gesproken over het “populisme”, dat Nederland in zijn greep zou hebben. Ook onze rovershoofdvrouw, alias het ongekozen staatshoofd, heeft hier enige tijd geleden melding van gemaakt. Het woord heeft door de elitaire bestuurlijke groep, die het met het nodige dedain laat vallen, een tamelijk ongure betekenis gekregen.

Niets is echter minder waar als men let op de juiste betekenis, die aan dit woord moet worden gehecht. Als we onderstaand artikel (overgenomen uit Wikipedia) goed lezen, dan begrijpen we waarom de gevestigde politieke partijen zo’n afkeer hebben van het gebruik van dit woord. Populisme rekent af met de overheidsbureaucratie en de partijorganisaties, een gegeven dat bij http://herstelderepubliek.wordpress.com   de laatste tijd steeds meer naar voren is gekomen. De machtsuitoefening dient zo dicht mogelijk bij het volk te liggen, het bestuurlijk apparaat dient door middel van directe verkiezingen of referenda gekozen te worden. Begrijpelijk dat de bestuurlijke elite dit een gevaarlijke wending vindt omdat vriendjespolitiek en nepotisme daardoor verbannen zouden kunnen worden. Het spreekt uiteraard vanzelf dat ook het kiezen van een staatshoofd, een president,  een taak is die aan het volk toebehoort.
De bestuurlijke elite, alsmede de 1e Kamer, waar men elkaar de vette kluiven toespeelt, dient derhalve zo spoedig mogelijk te verdwijnen om plaats te maken voor een doorzichtig, democratisch bestuur.
Populisme is eerder een politieke stijl dan een ideologie. Het is een discours waar het volk centraal staat; een communicatiewijze die door eender welke ideologische stroming gebruikt kan worden om haar boodschap over te brengen. Ze gaat uit van de onderdrukking van de bevolking door een elite die de staat beheerst, en wil aldus naar een samenleving waar het volk de staat beheert en de staat zo geen instrument van onderdrukking meer kan zijn. Hierbij refereert ze constant aan de economische en sociale status van de (“gewone man”).
Het is moeilijk een sluitende definitie te geven van populisme. Ook wetenschappers als Ghita Ionescu en Ernest Gellner, Margaret Canovan en Paul Taggart kunnen niet met een goede definitie komen. Wel kunnen er kenmerken worden gegeven.
Gevestigde politieke partijen hebben soms de neiging nieuwkomers als populistisch te bestempelen. Gewoonlijk zijn die gevestigde partijen echter ook begonnen als gevolg van stemmen uit “het volk”.
  

Populisme als term werd reeds eerder gebruikt voor groepen als de narodniki in Rusland en The people’s party in de VS. Deze waren eerder agrarisch georiënteerd.
Bijzonder veel leiders uit de geschiedenis van Latijns-Amerika worden als populistisch gezien. Het populisme in Latijns-Amerika kende zijn hoogtepunt tussen de jaren ’30 en’50, toen in tal van landen populistische leiders opkwamen wier regering een sterk persoonlijke inslag had. Vaak probeerden zij hun land op corporatistische wijze te smeden. Voorbeelden zijn Juan Peron in Argentinië, Getúlio Vargas in Brazilië, Lá¡zaro Cardenas in Mexico, enz.enz.
Het moderne populisme kwam op in de jaren ’80. Door de groeiende gepercipieerde afstand tussen het volk en de politiek grepen de nieuwe partijen naar het volk als referentie voor het beleid. Voortaan beweerden zij uit naam van de bevolking te spreken, hun wil te kennen en deze (zoals de bedoeling is van een democratie) te willen verwezenlijken.
Populisme komt van het latijnse woord “populus”‘, wat “volk” betekent. Dit woord wordt gebruikt aangezien populisten vaak zeggen in naam van het volk te spreken.
Politicologen kennen de volgende kenmerken toe aan populistische politici[4]:
1.        afkeer van het partijestablishment;
2.        het volk staat op een voetstuk en naar haar wil wordt constant gerefereerd;
3.        charismatisch leiderschap;
4.        er wordt een beroep gedaan op eenheid en vaderlandsliefde.
In de literatuur worden ook verschillende andere kenmerken toegekend. Zo beweert Cas Mudde[5] dat populisme een ideologie is, die uitgaat van een samenleving die te verdelen valt in twee homogene, tegenovergestelde groepen: de zuivere mensen tegenover de corrupte elite. De populist zou beweren de wil van de zuivere mens in haar strijd tegen de corrupte elite te vertegenwoordigen. Een ongebruikelijk element bij deze kenmerken is dat Mudde het geheel onder de noemer nationaal-populismeschikt en als een politieke ideologie in plaats van een politieke stijl erkent.
Taggart noemt drie kenmerken. Ten eerste zet populisme zich af tegen representatieve politiek. Het heeft een afkeer van gevestigde partijen en gevestigde politieke agenda\’s en gebruiken. Dit is gelijk aan Ten Hoovens eerste punt. Ten tweede maakt populisme gebruik van wat Taggart de heartland noemt: een fictief gebied, dat wordt bewoond door “het volk”(overigens genoemd naar het werkelijk bestaande American Heartland, de centrale regio van de Verenigde Staten die beschouwd worden als het productieve gebied van de Amerikaanse natie). Dit volk is een homogene groep mensen die hard werken, oprecht en moralistisch zijn, en die zouden lijden onder het leiderschap van de elite. Normaal zijn deze mensen niet politiek actief, maar ze worden gemobiliseerd door de populist. Tot slot is populisme een ideologie zonder kernwaarden. Populistische stijl en retoriek kan op alle posities binnen het politieke landschap worden ingezet.
Het populisme is in alles het tegengestelde van het elitarisme. De eigenschappen die een elite kenmerken, zoals een hoge mate van politieke invloed, lidmaatschap binnen machtige klieken (de zogenaamde incrowd), een hoge mate van academische kwalificatie, een hoge mate van intelligentie, een hoge mate van beroepsmatige ervaring en het houden van bepaalde esthetische waarde-oordelen kenmerken het populisme vaak juist niet.
Zoals eerder gezegd zijn de hierboven aangehaalde kenmerken zeker niet aanvaard door iedereen. In de wetenschap bestaat er dan ook een felle discussie over wat populisme nu juist is. Enkele alternatieve omschrijvingen, correcties , aanvullingen:
1)  Velen zien populisme meer als het constant veranderen van de partijstandpunten naargelang de publieke opinie verandert.
2)  Er kan ook een onderscheid gemaakt worden tussen links- en rechts-populisme al naargelang dit discours gebruikt wordt door een linkse of rechtse partij, persoon of organisatie .


6 Reacties

  1. Leda zei:

    Wim, dank je wel voor deze uitleg weer. Het is altijd fijn de definitie van een woord te kennen, dat voorkomt misverstanden. Populisme in de definitie als hierboven lijkt me niets afkeurenswaardigs hebben. Integendeel, de macht aan het volk doordat de politici luisteren naar het volk. Al moet er altijd wel een wijs iemand bijzitten die ook nog iets verder kan kijken en in elk geval kan vertellen wat de mogelijkheden zijn (voor de verkiezingen graag). Als hij/zij er zich dan ook aan houdt daarna, is het paradijs nabij! Laten we streven naar een gekozen staatshoofd, gekozen burgemeesters, afschaffen van die eliteclub de eerste kamer en als eerste natuurlijk die kliek von amsberg afschaffen en op Transavia zetten richting Argentinie! Lang leve de republiek.

  2. harrie zei:

    lees in de heldere verklaring dat het woord populisme nog een linker en rechter variant kent. Opvallend vind ik het dat het altijd zou gaan om rechtspopulisme.Kan me geen omstandigheid herinneren waarbij er sprake zou zijn van linkspopulisme maar misschien wordt dat dan geplaatst onder de noemer elitarisme.
    Dat politici weinig op hebben met het volk is op deze site al vaak gememoreerd maar nu we het toch hebben over populus vraag ik me zo af hoe die zeeuwse boterbabbelaar het in 2005 toch voor mekaar heeft gekregen bijna geheel geruisloos de actio popularis af te schaffen en gewoon
    schijt had aan het vulgus.

  3. wim3 zei:

    @Harrie
    Je hebt goed opgelet bij het helaas verdwenen gymnasium, of misschien bij je rechtenstudie. Als dat laatste het geval is kun je wellicht helpen om een commissie te vormen die zich bezig gaat houden met de o zo noodzakelijke grondwetswijzigingen en bestuurlijke veranderingen.

  4. check zei:

    @ Harrie,

    Pim Fortuyn die door de slinke maffai een populist werd genoemd m.n. door die ….. Melkert. Nu is het Job Cohen de …. die Wilders een populist noemt. Ach we kennen ons gajes !

  5. Pieter H zei:

    Prima dat het populisme goed wordt uitgelegd;het gevaar ervan is wel dat linkse-(Fidel,Venezuela,Mao,Stalin,etc) en rechtse-(Fidela,Franco,etc) figuren vaak verworden tot ordinaire dictators;dat wil toch geen weldenkend mens!
    Van belang is natuurlijk dat door “normale” populistische figuren het mes wordt gezet in alles wat overbodig is b.v.Eerste kamer,provincies,waterschappen,etc.
    De overheid dient alleen als kerntaken te hebben:Veiligheid,
    justitie,gezondheid,onderwijs,economie en infra-structuur.
    Bij alle andere hobbies zoals sport,cultuur,ontwikkelingshulp enz;gewoon eigen broek ophouden,net zoals in het gewone bedrijfsleven !
    Verder dienen alle overheids- en semi-overheids “dienaren” dezelfde status en prerogatieven te hebben als het gewone klootjesvolk dat alle belastingen opbrengt.
    Als laatste dienen door hoge raad gecontroleerde referenda op alle bestuurlijke niveaus te worden ingevoerd.

Comments are closed.