De Parijse Bloedbruiloft, de Bartholomeusnacht , voor de liefhebbers

De waarlijk grote moordpartijen, zij die de geschiedenis ingaan als buitengewoon gruwelijk, die zijn altijd (altijd? ja, altijd) van staatswege
verordonneerd en uitgevoerd. Voor echt grote moordpartijen is immers een instelling nodig die niet alleen de wet maakt, maar er gemakshalve zelf boven gaat staan.

Om Pamela Hemelrijk te parafraseren: als je wilt moorden op werkelijk grote schaal, dan doe je er het beste aan om een politieke partij te beginnen en de staatsmacht veroveren.

En inderdaad, als particulier ben je al een hele beruchte als je het tot 20 moorden brengt, een aantal waar je als houder van de staatsmacht hooguit wat minzaam om glimlacht.

Een wel bijzonder gruwelijke moordpartij was die welke in de nacht van 23 op 24 augustus 1572 in Parijs begon: die op de hugenoten die daar óf zelf woonden, óf er verbleven ter gelegenheid van de bruiloft tussen de Franse katholieke koningsdochter Margaretha en de protestantse leider Hendrik van Navarra. Met die bruiloft werd de in 1570 tussen katholieken en hugenoten gesloten vrede bezegeld, zo was de gedachte. Maar daarmee was gerekend buiten de moeder van Koning Karel IX, Catherina de Medici. Die zag al langer de groeiende invloed van de hugenoten met lede ogen aan, en gesteund door katholieke adel, preste zij haar zoon tot de bekende moordpartij. Hier zien we het aangaande het opvolgen van bevelen al direct fout gaan, want veel ellende zou voorkomen zijn geweest indien die Karel IX flinker was geweest, en zijn moordzuchtige moeder met een vastberaden ‘nee’ naar het klooster had gezonden. Maar helaas dus, zijn moeder had blijkbaar meer bloed van de beruchte gifmengers- en moordenaarsfamilie de Medici in de aderen dan haar zoon.

Het bloed liep door de straten en in de nacht en de weken die daarop volgden, werden in Parijs naar schatting 20.000 mensen vermoord. Inmiddels waren opdrachten tot moord uitgaan naar andere steden, waar ze vaak werden uitgevoerd.

Ik meen ooit gelezen te hebben over een generaal, die na het ontvangen van de opdracht tot massamoord, aan Karel IX liet berichtte dat hij zijn vorst te hoog achtte, om dit bevel uit te voeren. Helaas kan ik dit citaat niet meer vinden, en ook niet meer waar ik dit gelezen heb. Ik heb het onthouden omdat het diepe indruk op me maakte als de nobelste manier voorstelbaar om een bloedig bevel te weigeren.

Deze generaal was niet de enige, die beter wist dan moordenaar te worden omdat er toevallig iemand was die meende in de positie te verkeren om hem daartoe te bevelen.

Uit het boek ‘Ontroerende geschiedenis van de protestanten in Frankrijk. Vervolging en trouw’ van G. de Félice ontleen ik nog een paar voorbeelden van mensen die de morele moed hadden het bevel tot massamoord te weigeren.

Zo meldde de beul van Troyes dat het tegen de eis van zijn betrekking was, mensen te doden tegen wie niet eerder een doodvonnis was uitgesproken. Hij vermoordde de gevangen hugenoten dan ook niet, en leerde zo zijn opdrachtgever, de Gouveneur van Troyes, een les die meer mensen zouden moeten leren. Ook de bisschop van Liseux Jean Hennuyer legde het bevel naast zich neer, met als reden dat hij in de Schrift niets vond over het toestaan van het laten vermoorden van van zijn kudde afgedwaalde schapen.

Andere weigeraars waren de gouveneurs burggraaf d’Orte te Bayonne, graaf de Tende te Dauphiné, Saint-Heran in Auvergne, Chabat-Charny en president Jeannin in Dyon, La Guiche te Macon, De Rieux te Narbonne, Matignon the Alencon, Villars te Nismes, de graaf De Carce in Provence en de Montmorency’s op hun bezittingen en de gebieden onder hun bestuur.

Deze namen zeggen me allemaal niets, maar verdienen het genoemd te worden als voorbeelden van niet alleen morele maar ook fysieke moed. Mensen aan wie een voorbeeld kan worden genomen, want als die voorbeelden niet gegeven worden, kan je mensen die dat voorbeeld niet volgen, eigenlijk weinig anders kwalijk nemen dan hun onwetendheid. Of hoewel, dat is wat al te makkelijk, want dan ontsla je hen van de verplichting op het eigen moreel kompas te varen.

Dat gezag gelegitimeerd is, bijvoorbeeld omdat God zelve dat aan de koning gaf, of omdat er mensen zijn die op de leider gestemd hebben, of om welke reden dan ook, wil niet zeggen dat daarom iedere opdracht van dat gezag dient te worden uitgevoerd. En dat de gezagsbekleder geen opdrachten kan geven waarvan de uitvoering de uitvoerder tot moordenaar, tot medeplichtige of anderszins dader van het bevel maakt. De koning, de leider, de machthebber kan namelijk niets zonder uitvoerders, en daarmee hebben die uitvoerders de verplichting bepaalde bevelen niet uit te voeren, als zijn ze nog zo goddelijk/democratisch of anderszins gelegitimeerd.

Het verlies van Frankrijk was winst voor de Nederlanden hier, want de hugenoten die aan de slachtpartijen wisten te ontkomen, waren gebruikelijk ontwikkelde mensen (als protestant las je de Bijbel en dus waarschijnlijk meer dan alleen de Bijbel) die hun ontwikkeling toevoegden aan de Nederlanden. Nog geen republiek toen, want de akte van Verlatinghe  moest nog geschreven worden. Terzijde zij opgemerkt dat deze akte ook een fraai voorbeeld is van het niet accepteren van een gezag (in dit geval het goddelijk gezag van Philips II) dat zich misdraagt.

De goddelijke oorsprong van dat gezag was een probleem natuurlijk, iets wat de opstellers van de akte ondervingen door te stellen dat de vorst die zijn gezag misbruikt om de aan hem toevertrouwde onderzaten als slaven en naar willekeur te behandelen, zijn goddelijke opdracht miskent. Het afzetten van een dergelijke tot tiran geworden vorst, is derhalve het doen van Gods werk Iets om te onthouden lijkt me, in tijden dat zelfs een expliciet ‘nee’ tegen het gezag (referendum 2005 EU grondwet) eerder als een aanmoediging dan als een ‘nee’ wordt opgevat door dat ‘gezag’. Enfin, de gevolgen daarvan zijn inmiddels iedereen wel duidelijk, en we mogen ons gelukkigprijzen dat we in ieder geval een goed voorbeeld hebben gehad, al wil dat dus niet zeggen dat het ook nagevolgd zal worden. De tiende penning op iedere transactie, dat was het probleem waartegen onze voorouders onder meer opkwamen. Inmiddels zijn we zo diep gezonken dat de Hertog van Alva inmiddels zo gek nog niet lijkt als gezagshebber hier, maar dat dus terzijde.

De (Eerste) Gouden Eeuw (de tweede plaats ik in Nederland 1965-1990) liet na de komst van de hugenoten en kort nadien de Val van Antwerpen, dan ook niet lang meer op zich wachten. Tevens blijkt dat immigratie van ontwikkelde lieden met een overeenkomende cultuur en traditie een samenleving inderdaad kan verrijken, en dat en hoe de vergelijking met de huidige immigratie mank gaat, is zo evident dat verdere uitleg overbodig is. Dat het afschudden van een bezwaarlijke staatsvorm (De Nederlanden werden Republiek) tot een explosie van welvaart leidde, is ook iets wat te denken zou kunnen geven!

Bij het bevel tot moord op de hugenoten, was het wel duidelijk: volgde je dat op dan werd je (massa)moordenaar. Bij andere bevelen ligt het minder duidelijk, en wordt van de ontvangers van die bevelen meer denkwerk en meer morele moed geëist om die op hun merites te beoordelen en desnoods naast zich neer te leggen.

Dat dat misschien niet eenvoudig is en moeilijk om te doen, dat is helaas waar, maar maakt de zaak niet anders. De huidige uitvoerders kunnen zich echter troosten met de gedachte dat als ze nu doorgaan, ze één ding zeker weten, en dat is dat ze straks als dank voor bewezen diensten nog slechts de hond in hun pensioenpot zullen vinden. Als morele moed ontbreekt, is er gelukkig nog altijd welbegrepen eigenbelang, en als het daarom moet dan maar daarom.

Caroline                                            merkladre


5 Reacties

  1. Martin van der Ven zei:

    De vraag stellen is meestal ook deze vraag tegelijkertijd beantwoorden, niet?
    Nooit komen in de geschiedenis twee identieke gebeurtenissen voor. Moordpartijen, ja die wel en op grote schaal. De geschiedenisboekjes leggen altijd wel een verband met hogere machten maar dat is volgens mij niet juist óf het zouden negatieve machten moeten zijn. Steeds is pure macht en geld de uiterlijke drijfveer. Dat is al sinds Philips de Schone zo, die als eerste uiterst geraffineerde, ik zou bijna zeggen, hedendaagse praktijken toepaste. De vraag achter dit artikel is: speelden hier achter het Parijse-drama ( neen: drama’s) andere machten een rol? Mijn innerlijke overtuiging is “Ja”. Er zijn als je het verloop natrekt, teveel toevalligheden. Precies zoals met 9/11. Het is bij al die ellendige gebeurtenissen steeds een opeenstapeling van toevalligheden gevolgd door aanpassingen in wetten, met slechts één doel: inperking van onze vrijheden en dus uitbreiding van machtsfactoren. En ja, met MOET vragen blijven stellen!

  2. Solo zei:

    Wat te denken zou moeten geven is dat de grootste en meest beschamende massamoorden in de jongste geschiedenis werden gepleegd door ‘ontwikkelde lieden’ van het blanke ras op mensen ‘met een overeenkomende cultuur en traditie’.

    Conformisme zette nauwelijks een mensenleven geleden de toon bij het discrimineren en afslachten van minderheden tijdens de holocaust. Een ongeëvenaarde schandvlek op de ziel van de mensheid die niet kan worden uitewist met: ‘Wir haben es nicht gewusst’.

  3. Caroline zei:

    @Solo,

    Blanken voelen zich het meest beschaamd over massamoorden, maar daarmee zijn die nog niet meer/minder beschamend dan andere massamoorden. Tenzij blanken langs een andere meetlat gemeten worden dan niet-blanken, maar dat zal de bedoeling toch niet wezen.

    In omvang was de massamoord op 60/80/100 miljoen Chinezen de grootste van de vorige eeuw, gevolgd door die Lenin en Stalin op de onder hun dictaturen levende bevolkingen. Qua percentage van de eigen bevolking dat werd uitgeroeid staat Pol Pot in die eeuw op nummer 1, en waar de Armeniërs gebleven zijn, dat moet je maar in het op herstellen staande Ottomaanse Rijk maar navragen. Ná Hitler waren er 20 miljoen Duitsers minder dan daarvoor, ook dat is massamoord. Dat de holocaust ongeëvenaard is, geldt in ieder geval niet voor de omvang van die 20-ste eeuwse massamoord.

    Van Hitler. Stalin en Mao kan je zeggen dat ze nu juist niet in de traditie van hun volk stonden, maar er de inbreuken op waren.

    De Hutu’s en de Tutsi, de massamoorden in de 80- en 90-er jaren in Mozambique, de massamoorden gaande in Jemen en de Soedan, Zuid Afrika, Zimbabwe en in het Midden Oosten, en in het wat verder verleden: al die veroveringsoorlogen en andere narigheid die er van het te vuur en te zwaard verspreiden van de islam (ca 100-150 miljoen Indiase hindoes vermoord bijvoorbeeld) gekomen is en nog komt. Ook in Afrika daar met de Arabische en zwarte slavenhandel (mannen die werden gevangen werden van alle familiejuwelen ontdaan, een ingreep die slechts een enkeling overleefde) kan over weinig anders dan massamoord gesproken worden. Of die praktijken (slavernij is er daar immers nog volop) nog op deze manier plaatsvinden, geen idee, en veel gaat per drone tegenwoordig.

    En dan vergeet ik er waarschijnlijk nog een paar.

    En inderdaad: je conformeren aan de door de staat gedicteerde moraal is uiterst gevaarlijk, want daar komt altijd narigheid van, want de staat, die heeft geen moraal en geen geweten.

    U kan dat allemaal niet gewusst hebben natuurlijk, en nog steeds niet weten, maar dat is zoals u al zei: geen excuus.

  4. Caroline zei:

    Oei, wat ik nog vergat: de ca 100 miljoen vrouwen die er in India, China en Pakistan op grond van de gebruikelijke verdeling jongens/meisjes bij geboorte hadden moeten zijn, en die er niet zijn.

Comments are closed.